Konsantrasyon Nedir?
Türkçesiyle Portföy Yoğunlaşması.
Paranın birkaç varlıkta mı toplandığını, yoksa çoğa mı yayıldığını gösterir. Yani: yumurtaların kaç sepette? Hepsi tek sepetteyse, o sepet düşünce çok şey kaybedersin.
Önce şu iki portföyü düşün
🥚
A Portföyü
Paranın %80'i tek bir hissede. O hisse uçarsa harika; ama sert düşerse portföyün de onunla birlikte çöker.
🧺
B Portföyü
15 farklı varlığa yayılmış; en büyüğü bile %10'u geçmiyor. Bir tanesi çökse portföye etkisi sınırlı kalır.
🤔
Aradaki fark
A'nın kaderi tek bir isme bağlı. B ise riski dağıtmış. Konsantrasyon işte bu “tek sepete bağımlılığı” tek bir sayıya çevirir.
Aslında neyi ölçüyor?
Tek bir soru: paran kaç varlığa gerçekten dağılmış? Çok sayıda varlığa dengeli yayıldıysan risk düşüktür; birkaçında toplandıysa yüksektir.
Yüksek yoğunlaşma her zaman kötü değildir — az sayıda varlık, işler iyi giderse getiriyi de hızlandırabilir. Ama riski büyütür: tek bir varlığın kötü günü tüm portföyünü sarsar.
Paran birkaç varlıkta toplanmış
= Yüksek yoğunluk · riskli
Paran çok varlığa yayılmış
= Düşük yoğunluk · riski daha dağınık
Önemli olan
Tek bir varlığın kötü gününün seni ne kadar yaralayacağı.
Ne kadarı “iyi dağılmış” sayılır?
“≈ kaç varlık kadar” sayısı için kaba bir his:
≈ 8+ varlık
İyi dağıtılmış — riski geniş yaymışsın.
≈ 4 – 8
Dengeli — makul ölçüde yayılmış.
≈ 2 – 4
Yoğun — az sayıda isme bağımlı.
≈ 1 – 2
Çok yoğun — kader birkaç isme bağlı.
Bu sayı, paranın varlıklarına ne kadar eşitdağıldığına göre değişir. 10 varlığın olsa bile biri portföyün %90'ıysa, sayı 10 değil belki 1,5 çıkar — çünkü gerçekte tek bir isme bağlısın.
Yatırım Panosu nasıl hesaplar?
1. Payları Bulur
Her varlığın portföydeki payı (yüzdesi) hesaplanır. Farklı para birimleri güncel kurla TL'ye çevrilir, nakit sayılmaz.
2. Büyükleri Öne Çıkarır
Büyük paylar, küçüklerden çok daha fazla ağırlık taşıyacak şekilde birleştirilir. Tek bir varlık baskınsa yoğunluk hızla yükselir.
3. Anlaşılır Sayıya Çevirir
Sonuç, “≈ kaç eşit varlık kadar dağılmışsın” şeklinde gösterilir — okuması en kolay hali budur.
Farklı para birimlerini TL'ye çevirmek önemli: yoksa bir dolar varlık “100” gibi küçük bir rakam olduğundan zayıf görünür, oysa TL karşılığı çok daha büyük olabilir. (Bu yöntemin teknik adı Herfindahl endeksidir; ama bilmene gerek yok.)
Konsantrasyonun zıttı çeşitlendirmedir (diversification): riski farklı varlıklara, sektörlere ve para birimlerine yayarak tek bir kötü habere bağımlılığı azaltmak. Riskini yaydıkça genelde daha düşük volatilite ve daha sığ drawdown görürsün.
Portföyünün ne kadar dağıldığını gör
Excel'den içe aktar; konsantrasyon, volatilite ve reel getiri otomatik hesaplansın.